Zauważasz, że Twoje dziecko zachowuje się inaczej niż rówieśnicy? Trudno nawiązuje relacje, mocno reaguje na zmiany, unika niektórych dźwięków lub długo koncentruje się na określonych zainteresowaniach? Takie zachowania mogą mieć wiele przyczyn. Czasami są elementem indywidualnego rozwoju dziecka, a czasami mogą wskazywać na spektrum autyzmu.
Warto pamiętać, że pojedynczy objaw nie oznacza autyzmu. Spektrum autyzmu jest bardzo zróżnicowane, a jego obraz może wyglądać inaczej u każdego dziecka. Jeśli jednak obserwujesz kilka powtarzających się trudności, które wpływają na codzienne funkcjonowanie dziecka, warto skonsultować swoje obserwacje ze specjalistą.
1. Trudności w nawiązywaniu kontaktu z innymi
Dziecko może mieć trudność z inicjowaniem kontaktu z rówieśnikami, dołączaniem do wspólnej zabawy czy podtrzymywaniem relacji. Może preferować samotną zabawę albo nie wiedzieć, jak odpowiedzieć na próbę nawiązania kontaktu przez inne dziecko.
Nie oznacza to oczywiście, że każde nieśmiałe lub wycofane dziecko jest w spektrum. Istotne jest to, jak często i w jakich sytuacjach pojawiają się takie trudności.
2. Trudności w rozumieniu emocji i sygnałów społecznych
Dziecko może mieć problem z odczytywaniem mimiki, tonu głosu czy gestów innych osób. Czasami trudno mu zrozumieć, że ktoś jest zły, smutny albo żartuje.
Może również interpretować wypowiedzi bardzo dosłownie i mieć trudności ze zrozumieniem ironii, żartów czy przenośni.
3. Nietypowy sposób komunikowania się
U niektórych dzieci pojawiają się opóźnienia w rozwoju mowy, natomiast inne zaczynają mówić prawidłowo, ale komunikują się w sposób, który zwraca uwagę otoczenia.
Dziecko może długo mówić na jeden temat, mieć trudność z prowadzeniem dialogu, nie odpowiadać adekwatnie na pytania albo rzadko dzielić się z innymi swoimi przeżyciami i zainteresowaniami.
4. Silna potrzeba przewidywalności
Zmiana planu dnia, inna droga do przedszkola, przełożenie zajęć czy niespodziewana wizyta gościa mogą wywoływać bardzo silną reakcję.
Dziecko może potrzebować stałego rytmu i dokładnej informacji o tym, co wydarzy się później. Przewidywalność daje mu poczucie bezpieczeństwa, dlatego nagłe zmiany mogą być szczególnie trudne.
5. Powtarzalne zachowania
W spektrum autyzmu mogą pojawiać się powtarzalne ruchy lub zachowania, określane jako stereotypie. Może to być np. machanie rękami, kołysanie się, powtarzanie określonych dźwięków czy wielokrotne wykonywanie tej samej czynności.
Takie zachowania mogą pomagać dziecku regulować emocje, napięcie lub nadmiar bodźców.
6. Bardzo intensywne zainteresowania
Niektóre dzieci wykazują wyjątkowo silne zainteresowanie konkretnym tematem. Mogą przez długi czas zbierać szczegółowe informacje, rozmawiać niemal wyłącznie o jednej dziedzinie albo bardzo trudno przenosić uwagę na inne aktywności.
Samo posiadanie pasji nie jest oczywiście objawem autyzmu. Znaczenie ma przede wszystkim jej intensywność oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie dziecka.
7. Nietypowe reakcje na bodźce
Hałas, światło, zapachy, dotyk, określone materiały ubrań czy konsystencja jedzenia mogą być dla dziecka wyjątkowo nieprzyjemne.
Może ono zatykać uszy, unikać określonych miejsc, nie tolerować niektórych ubrań albo mieć bardzo ograniczony repertuar akceptowanych produktów spożywczych. U innych dzieci występuje odwrotna reakcja – poszukują intensywnych bodźców, np. mocnego ruchu czy nacisku.
8. Trudności z zabawą „na niby”
Dziecko może preferować zabawy oparte na powtarzaniu określonych schematów, układaniu przedmiotów czy wykonywaniu tych samych czynności zamiast zabaw symbolicznych i wyobrażeniowych.
Może również mieć trudność z elastycznym zmienianiem zasad zabawy lub zaakceptowaniem pomysłów innych dzieci.
9. Silne reakcje emocjonalne
Nagła zmiana, nadmiar bodźców, zmęczenie lub sytuacja społeczna mogą prowadzić do bardzo silnych reakcji. Dziecko może krzyczeć, płakać, wycofywać się albo mieć trudność z powrotem do równowagi.
Takie zachowania bywają przez dorosłych odbierane jako „nieposłuszeństwo”, podczas gdy mogą być sygnałem przeciążenia i trudności w regulowaniu emocji.
10. Trudności pojawiające się w różnych środowiskach
Szczególnie ważne jest to, czy obserwowane trudności występują wyłącznie w jednej sytuacji, czy również w domu, przedszkolu, szkole i podczas kontaktów z rówieśnikami.
Warto zapytać nauczyciela lub wychowawcę, jak dziecko funkcjonuje w grupie, podczas zabawy, zmian aktywności i sytuacji wymagających współpracy. Informacje z różnych środowisk mogą być bardzo pomocne podczas konsultacji ze specjalistą.
Czy kilka takich sygnałów oznacza autyzm?
Nie. Nie istnieje lista zachowań, na podstawie której rodzic może samodzielnie rozpoznać spektrum autyzmu. Podobne trudności mogą występować również w związku z innymi czynnikami, dlatego ważna jest całościowa ocena funkcjonowania dziecka.
Jeżeli jednak masz poczucie, że rozwój lub zachowanie dziecka znacząco różnią się od tego, czego oczekujesz, nie musisz czekać, aż trudności się nasilą. Warto porozmawiać z psychologiem dziecięcym, który pomoże uporządkować obserwacje i zdecydować, jakie dalsze kroki mogą być potrzebne.
Kiedy warto zgłosić się do psychologa dziecięcego?
Szczególnie wtedy, gdy trudności utrudniają dziecku funkcjonowanie w domu, przedszkolu lub szkole, wpływają na relacje z rówieśnikami albo powodują duże napięcie i częste przeciążenie.
Konsultacja nie oznacza automatycznie diagnozy autyzmu. Może być natomiast pierwszym krokiem do lepszego zrozumienia potrzeb dziecka i znalezienia sposobów, które pomogą mu lepiej radzić sobie w codziennym życiu.
W Przystani Dialogu w Przeźmierowie dzieci i ich rodzice mogą skorzystać ze wsparcia psychologicznego dopasowanego do indywidualnych potrzeb dziecka. To pomoc dostępna również dla rodzin z Poznania i okolic, m.in. Tarnowa Podgórnego, Skórzewa, Dąbrowy czy Dąbrówki.
