Rodzice dzieci w spektrum autyzmu często zastanawiają się, jak najlepiej wspierać swoje dziecko. Pytania mogą dotyczyć codziennych sytuacji, emocji, szkoły, kontaktów z rówieśnikami czy przyszłości.
Jak pomóc dziecku, w sytuacji kiedy trudno mu poradzić sobie ze zmianą? Co robić, gdy silnie reaguje na hałas lub inne bodźce? Jak wspierać je w relacjach z rówieśnikami? Czy każde dziecko w spektrum potrzebuje terapii?
Nie ma jednej odpowiedzi, która będzie właściwa dla wszystkich rodzin. Spektrum autyzmu jest bardzo zróżnicowane, a dzieci mogą mieć zupełnie inne potrzeby, mocne strony i obszary, w których potrzebują dodatkowego wsparcia.
Dlatego najważniejsze nie jest znalezienie jednej „idealnej metody”, ale lepsze zrozumienie konkretnego dziecka.
Każde dziecko w spektrum autyzmu jest inne
Dwoje dzieci z diagnozą spektrum autyzmu może funkcjonować w bardzo różny sposób.
Jedno dziecko może swobodnie komunikować się z dorosłymi, ale mieć trudność w relacjach z rówieśnikami. Inne może dobrze radzić sobie w znanym środowisku, lecz bardzo silnie reagować na zmianę planów. Jeszcze inne może potrzebować szczególnego wsparcia w komunikowaniu swoich potrzeb lub radzeniu sobie z intensywnymi emocjami.
Dlatego warto unikać porównywania dziecka z innymi.
To, że inne dziecko w spektrum radzi sobie z określoną sytuacją, nie oznacza, że Twoje dziecko powinno reagować w taki sam sposób.
Specjalistyczne wsparcie dzieci w spektrum i ich rodzin powinno uwzględniać indywidualne potrzeby całej rodziny. Badania dotyczące wsparcia rodzin dzieci z ASD podkreślają również znaczenie współpracy rodziców ze specjalistami jako ważnego elementu kompleksowej pomocy.
Jakiego wsparcia może potrzebować dziecko w spektrum autyzmu?
Potrzeby dziecka mogą zmieniać się wraz z jego wiekiem i sytuacją życiową. Inne trudności mogą pojawić się w przedszkolu, inne po rozpoczęciu szkoły, a jeszcze inne w okresie dojrzewania.
Dziecko może doświadczać emocji bardzo intensywnie, ale jednocześnie mieć trudność z ich rozpoznaniem i nazwaniem.
Złość, lęk lub frustracja mogą czasami narastać przez dłuższy czas, zanim dziecko pokaże, że coś jest nie tak.
Rodzic może pomóc, ucząc dziecko stopniowego rozpoznawania tego, co dzieje się w jego ciele i emocjach.
Pomocne mogą być pytania:
- Co teraz czujesz?
- Co wydarzyło się wcześniej?
- Co było dla Ciebie trudne?
- Czy coś Cię zdenerwowało?
- Co mogłoby Ci teraz pomóc?
Nie zawsze jednak dziecko będzie potrafiło od razu odpowiedzieć. Czasami potrzebuje czasu, spokoju i poczucia bezpieczeństwa.
Nadmiar bodźców – kiedy świat staje się zbyt intensywny
Niektóre dzieci w spektrum mogą być szczególnie wrażliwe na dźwięki, światło, zapachy, dotyk lub dużą liczbę osób.
To, co dla innych osób jest zwykłą codzienną sytuacją, dla dziecka może być bardzo obciążające.
Głośny sklep, szkolny korytarz, rodzinne spotkanie lub nagła zmiana planów mogą powodować narastające napięcie.
W takiej sytuacji warto zastanowić się nie tylko nad tym, jak dziecko reaguje, ale przede wszystkim:
„Co mogło sprawić, że znalazło się w stanie przeciążenia?”
Rodzic może pomóc między innymi poprzez:
- przygotowywanie dziecka na nowe sytuacje,
- uprzedzanie o zmianach,
- zapewnienie możliwości odpoczynku,
- ograniczanie niepotrzebnych bodźców,
- stworzenie spokojnej przestrzeni w domu,
- obserwowanie sytuacji, które szczególnie obciążają dziecko.
Nie chodzi o całkowite eliminowanie wszystkich trudnych sytuacji. Celem jest raczej lepsze poznanie granic dziecka i stopniowe rozwijanie jego sposobów radzenia sobie z nimi.
Trudności w relacjach z innymi dziećmi
Wiele dzieci w spektrum autyzmu chce mieć kolegów i koleżanki. Trudność nie polega więc zawsze na braku potrzeby kontaktu.
Czasami problemem jest to, że dziecko nie wie:
- jak rozpocząć rozmowę,
- jak dołączyć do grupy,
- kiedy ktoś żartuje,
- co oznacza określona mina lub gest,
- dlaczego zasady zabawy nagle się zmieniły.
Rodzic może wspierać dziecko poprzez spokojne omawianie konkretnych sytuacji.
Zamiast mówić ogólnie: „Musisz bardziej dogadywać się z dziećmi”, można wspólnie zastanowić się:
- Co wydarzyło się podczas przerwy?
- Co powiedziało drugie dziecko?
- Jak można było odpowiedzieć?
Takie konkretne rozmowy mogą być znacznie bardziej pomocne niż ogólne rady.
Rutyna daje poczucie bezpieczeństwa, ale zmiany są częścią życia
Dla wielu dzieci w spektrum przewidywalność jest bardzo ważna. Znajomy plan dnia, określona kolejność czynności i wiedza o tym, co wydarzy się później, mogą dawać poczucie bezpieczeństwa. Problemy mogą pojawić się wtedy, gdy coś niespodziewanie się zmienia. Odwołane zajęcia, inna droga do domu, zmiana nauczyciela lub spontaniczna wizyta gości mogą wywołać silny stres. Warto więc przygotowywać dziecko na to, że zmiany czasami się pojawiają. Pomocne może być uprzedzanie: „Dzisiaj wydarzy się coś inaczej niż zwykle”. Można następnie spokojnie wyjaśnić, co się zmieni i czego dziecko może się spodziewać. Z czasem dziecko może rozwijać większą elastyczność, ale proces ten powinien odbywać się z uwzględnieniem jego możliwości.
Rodzic również potrzebuje wsparcia
Rodzice często koncentrują się przede wszystkim na potrzebach dziecka. Organizują wizyty, rozmawiają ze szkołą, pomagają w codziennych trudnościach i próbują przewidywać kolejne wyzwania. Łatwo wtedy zapomnieć, że rodzic również może potrzebować wsparcia.
Wyniki badań prowadzonych wśród rodziców dzieci z ASD pokazują znaczenie specjalistycznego wsparcia obejmującego nie tylko samo dziecko, ale również jego rodzinę. Konsultacja psychologiczna dla rodzica nie oznacza, że robi on coś źle. Może być przestrzenią, w której można:
- lepiej zrozumieć zachowanie dziecka,
- porozmawiać o trudnych sytuacjach,
- zastanowić się nad sposobami reagowania,
- uporządkować informacje i zalecenia,
- znaleźć rozwiązania dopasowane do konkretnej rodziny.
Nie próbuj „naprawiać” dziecka
Jednym z najważniejszych elementów wsparcia jest zaakceptowanie faktu, że dziecko może inaczej odbierać i doświadczać świata. Celem pomocy nie powinno być sprawienie, aby dziecko zachowywało się dokładnie tak samo jak wszyscy jego rówieśnicy. Znacznie ważniejsze jest pomaganie mu w rozwijaniu umiejętności, które pozwolą mu:
- lepiej rozumieć siebie,
- komunikować swoje potrzeby,
- radzić sobie z emocjami,
- budować satysfakcjonujące relacje,
- funkcjonować w codziennym życiu w sposób bezpieczny i możliwie komfortowy.
Warto również zauważać mocne strony dziecka. Zainteresowania, wiedza, kreatywność, pamięć czy wyjątkowa dokładność mogą być ważnym elementem budowania jego poczucia własnej wartości.
Kiedy warto skorzystać z pomocy psychologa?
Nie każda trudność oznacza konieczność natychmiastowej terapii. Warto jednak rozważyć konsultację z psychologiem, kiedy rodzic obserwuje, że dziecko:
- często doświadcza silnego napięcia,
- ma trudność z regulowaniem emocji,
- wycofuje się z kontaktów społecznych,
- doświadcza problemów w szkole lub przedszkolu,
- bardzo silnie reaguje na zmiany,
- ma trudności w relacjach z rówieśnikami,
- jest często przeciążone lub zmęczone,
- coraz trudniej radzi sobie z codziennymi sytuacjami.
Współczesne programy wsparcia dzieci w spektrum i ich rodzin podkreślają znaczenie indywidualnego rozpoznawania zarówno trudności, jak i zasobów dziecka oraz planowania adekwatnego wsparcia psychologicznego i psychoedukacyjnego.
Psycholog dziecięcy Przeźmierowo – wsparcie dla dziecka i rodziców
Rodziny mieszkające w Przeźmierowie i okolicach Poznania mogą szukać pomocy blisko swojego miejsca zamieszkania. Przystań Dialogu – centrum zdrowia psychicznego i równowagi znajduje się w Przeźmierowie i oferuje wsparcie psychologiczne dla dzieci, młodzieży oraz ich rodziców.
Z pomocy mogą korzystać również rodziny mieszkające w pobliskich miejscowościach, takich jak Skórzewo, Dąbrowa, Dąbrówka, Tarnowo Podgórne czy Dopiewo.
Jak możemy pomóc?
Wsparcie psychologiczne może być pomocne zarówno wtedy, gdy dziecko doświadcza konkretnych trudności, jak i wtedy, gdy rodzic chce lepiej zrozumieć jego potrzeby.
W Przystani Dialogu pomoc może obejmować między innymi:
- wsparcie dziecka w radzeniu sobie z emocjami,
- pomoc w trudnościach szkolnych,
- wsparcie w relacjach z rówieśnikami,
- pracę nad radzeniem sobie ze stresem i napięciem,
- konsultacje dla rodziców,
- pomoc w lepszym rozumieniu zachowania i potrzeb dziecka.
Każda sytuacja wymaga indywidualnego spojrzenia. Czasami najważniejszym krokiem będzie bezpośrednia praca z dzieckiem. Innym razem pomocna może być przede wszystkim rozmowa z rodzicem i wspólne zastanowienie się nad tym, co dzieje się w codziennym życiu rodziny.
Jeżeli szukasz psychologa dziecięcego w Przeźmierowie lub okolicach Poznania, warto pamiętać, że wsparcie nie musi oznaczać szukania jednego uniwersalnego rozwiązania. Najważniejsze jest lepsze zrozumienie konkretnego dziecka i znalezienie sposobów, które będą odpowiadały właśnie jego potrzebom.
